Có những chuyến đi đã kết thúc từ rất lâu, nhưng chỉ cần bắt gặp một mùi hương quen thuộc, ký ức về nơi ấy lại bất ngờ trở về.
Có thể là mùi bánh nướng thoảng qua trên một con phố. Một bát mì nóng trong ngày trời se lạnh. Vị cay đặc trưng của một món ăn từng thử ở Hàn Quốc. Hay đơn giản là một ly cà phê được uống trong một buổi sáng mà chẳng có gì đặc biệt.
Điều kỳ lạ là chúng ta thường không nhớ tất cả những gì đã nhìn thấy trong một chuyến đi. Có những con phố, những tòa nhà, những điểm tham quan từng ghé qua rồi cũng dần mờ đi. Nhưng một món ăn thì khác. Chỉ cần nếm lại đúng hương vị ấy, rất nhiều thứ có thể cùng lúc trở về: nơi mình từng ngồi, người đã đi cùng, thời tiết hôm đó và cả cảm giác của mình trong những ngày ấy.
Có lẽ đó cũng là lý do ẩm thực luôn chiếm một vị trí đặc biệt trong mỗi hành trình. Người ta có thể đi đến một vùng đất vì cảnh đẹp, vì văn hóa hay đơn giản chỉ vì muốn tìm một nơi mới để khám phá. Nhưng rồi sau vài ngày, những trải nghiệm đáng nhớ nhất đôi khi lại bắt đầu từ một bữa ăn.
Khi đến một thành phố mới, du khách thường tìm đến những địa danh nổi tiếng trước tiên. Những công trình biểu tượng, quảng trường, bảo tàng hay những con phố cổ giúp chúng ta hình dung về diện mạo của nơi mình đang đứng. Nhưng nếu muốn nhìn thấy một vùng đất gần hơn với đời sống thực tế, có lẽ nên bước vào một khu chợ.
Ở đó không có những bảng giới thiệu dài hay những hiện vật được đặt ngay ngắn sau lớp kính. Có tiếng người mua bán từ sáng sớm, những quầy hàng đầy màu sắc, mùi thức ăn từ các căn bếp nhỏ và những người dân đang mua những thứ họ vẫn mua mỗi ngày.
Một khu chợ như thế có thể kể rất nhiều câu chuyện về nơi đó.
Khí hậu ảnh hưởng đến những nguyên liệu được sử dụng. Điều kiện tự nhiên quyết định sản vật. Lịch sử và giao thoa văn hóa để lại dấu ấn trong cách chế biến. Còn những thói quen được duy trì qua nhiều thế hệ dần trở thành một phần của đời sống.
Bởi vậy, ẩm thực không chỉ là chuyện ăn ngon hay không ngon. Nhìn vào một bữa ăn, đôi khi có thể thấy được một phần cách người dân nơi ấy sống.
Điều thú vị là cùng một món ăn, nhưng khi được thưởng thức ở nơi nó thuộc về, cảm giác thường rất khác.
Một bát mì nóng sẽ trở nên đặc biệt hơn khi được ăn giữa buổi sáng lạnh ở một thành phố xa lạ. Một món hải sản có thể mang theo cả cảm giác của biển khi được thưởng thức ngay gần bờ. Một chiếc bánh nhỏ mua trong khu chợ có thể chẳng phải món ăn cầu kỳ nhất trong chuyến đi, nhưng nhiều năm sau vẫn được nhớ đến bởi hôm ấy trời mưa, bởi con phố nơi nó được mua, hay bởi người bạn đã rủ mình thử.
Những gì chúng ta nhớ về món ăn thực ra thường không chỉ nằm ở hương vị.
Nó nằm trong hoàn cảnh.
Là bữa sáng vội trước giờ khởi hành. Là quán ăn tình cờ nhìn thấy khi đang đi bộ. Là một buổi tối cả nhóm ngồi lại sau một ngày dài tham quan. Là người phục vụ cố gắng giải thích tên món bằng vài từ tiếng Anh. Là lần đầu tiên thử một món hoàn toàn xa lạ và cả bàn cùng nhìn nhau xem ai sẽ là người ăn thử trước.
Những điều ấy không có trong thực đơn, cũng chẳng nằm trong lịch trình tour. Nhưng chính chúng lại khiến một món ăn trở thành một phần của chuyến đi.
Ngày nay, chúng ta có thể thưởng thức món ăn của rất nhiều quốc gia ngay tại nơi mình sống. Sushi, mì cay Hàn Quốc, lẩu Tứ Xuyên hay những món ăn đường phố nổi tiếng đã trở nên quen thuộc hơn rất nhiều.
Nhưng ăn một món ăn ở nơi nó được sinh ra vẫn mang đến một cảm giác khác.
Không chỉ bởi nguyên liệu hay cách chế biến, mà bởi toàn bộ không gian xung quanh món ăn ấy. Ngồi trong một quán nhỏ ở Seoul, đi qua một khu chợ ở Thành Đô, thưởng thức một món bánh trong con phố cũ ở Kyoto hay ghé một khu phố ẩm thực ở Đài Bắc, chúng ta đang nhìn thấy món ăn trong chính đời sống của nó.
Cách người dân gọi món, những món thường xuất hiện trên bàn, thời gian họ dành cho bữa ăn, cách các gia đình ngồi với nhau hay nhịp sống của một khu phố vào giờ ăn tối — tất cả đều là những điều mà một cuốn cẩm nang du lịch khó có thể kể hết.
Vì thế, đôi khi một chuyến đi không cần phải có quá nhiều điểm tham quan.
Có thể dành một buổi sáng đi chợ. Tìm một quán ăn đông người địa phương. Gọi một món chưa từng thử. Ngồi thêm một chút và quan sát cuộc sống xung quanh.
Đó cũng là một cách để khám phá.
Và rồi chuyến đi kết thúc. Vali được kéo về nhà, những món quà được chia cho người thân, hàng trăm bức ảnh nằm lại trong điện thoại. Cuộc sống thường ngày tiếp tục như trước.
Cho đến một ngày, chúng ta bắt gặp lại món ăn ấy.
Có thể ở một nhà hàng gần nhà. Có thể trong một đoạn video trên mạng xã hội. Hoặc chỉ đơn giản là một mùi hương thoảng qua trên phố.
Và bất chợt, cả chuyến đi trở về.
Chúng ta nhớ mình từng ngồi ở đâu. Nhớ hôm đó trời như thế nào. Nhớ người đã ngồi bên cạnh. Nhớ món ăn được gọi ra sao. Nhớ sau bữa ăn cả nhóm đã đi đâu.
Một hương vị rất nhỏ lại có thể kéo theo cả một chuỗi ký ức.
Có lẽ đó là điều khiến ẩm thực trở thành một phần đáng nhớ của du lịch. Cảnh đẹp có thể khiến chúng ta trầm trồ trong khoảnh khắc. Một công trình có thể khiến chúng ta ấn tượng. Nhưng một món ăn có khả năng gắn với ký ức theo một cách rất riêng.
Nó nhắc chúng ta về một vùng đất, nhưng đồng thời cũng nhắc về những người đã đi cùng mình đến đó.
Có thể là một chuyến đi cùng gia đình, nơi mọi người hiếm khi có dịp ngồi với nhau lâu như vậy. Có thể là chuyến đi cùng bạn bè, với những câu chuyện mà nhiều năm sau vẫn còn được nhắc lại. Cũng có thể là một hành trình một mình, nơi một bữa ăn bình thường lại trở thành khoảnh khắc đáng nhớ nhất trong ngày.
Bởi sau cùng, chúng ta đâu chỉ mang về từ một chuyến đi những bức ảnh.
Chúng ta mang về những hương vị từng nếm, những câu chuyện từng nghe, những con người từng gặp và những khoảnh khắc mà lúc xảy ra có thể chẳng thấy đặc biệt đến thế.
Rồi một ngày, chỉ một món ăn cũng đủ đưa tất cả trở lại.
Có lẽ vì thế, nếu lần tới đặt chân đến một vùng đất mới, bên cạnh việc tìm xem nơi đó có gì để tham quan, hãy thử tìm hiểu xem người dân nơi ấy thường ăn gì.
Ghé một khu chợ.
Bước vào một quán nhỏ.
Gọi một món mình chưa từng thử.
Có thể món ăn ấy sẽ không hợp khẩu vị. Nhưng cũng có thể, nhiều năm sau, chính hương vị ấy lại là thứ khiến bạn nhớ về vùng đất đó rõ hơn bất kỳ bức ảnh nào.
Bởi đôi khi, cách để nhớ một nơi không phải là nhớ mình đã nhìn thấy gì, mà là nhớ mình đã từng nếm thấy nơi ấy như thế nào.
